ergoPOSI
PROSESLERİNİZİ
MOBİL VE MASAÜSTÜ SİTEMİZ ÜZERİNDEN ANALİZ EDİN
ergoPOSI, mevzuisg.com' un bir web yazılımıdır
İŞ ERGONOMİSİNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ
REBA ve RULA Yöntemleri
Günümüz çalışma ortamlarında verimlilik, kalite ve çalışan sağlığı, sürdürülebilir bir başarının temel taşlarıdır. Özellikle tekrarlı hareketler, zorlayıcı duruşlar ve ağır yük kaldırma gibi fiziksel zorlanmalar, çalışanlarda
Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları (KİSH) riskini önemli ölçüde artırmaktadır.
Bu riskleri objektif ve nicel (sayısal) olarak değerlendirmek için ergonomi alanında geliştirilmiş
çeşitli analiz yöntemleri bulunmaktadır.
Bunlardan en yaygın ve etkili olan ikisi:
REBA (Rapid Entire Body Assessment - Hızlı Tüm Vücut Değerlendirmesi) ve
RULA (Rapid Upper Limb Assessment - Hızlı Üst Ekstremite Değerlendirmesi) yöntemleridir.
1. REBA (Rapid Entire Body Assessment) Nedir?
REBA, Hignett ve McAtamney (2000) tarafından, iş göreviyle ilişkili biyomekanik ve kas-iskelet sistemi risklerini hızlıca değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir yöntemdir.
Temel Amaç ve Kapsam
-
Amaç: Çalışanın vücut faaliyetleri sırasındaki duruş analizini yaparak, mesleki KİSH'e yol açabilecek tüm zorlayıcı çalışma şekillerini saptamak ve önlem almaktır.
-
Kapsam: Tüm vücudu (boyun, gövde, bacaklar, üst kol, alt kol ve el bileği) değerlendirmeye alır. Bu özelliği sayesinde hem statik (sabit duruşlar) hem de dinamik (hareketli) görevlerdeki riskleri analiz etmeye olanak tanır.
-
Değerlendirilen Faktörler: Vücut pozisyonlarının açısal değerleri, yükün/kuvvetin büyüklüğü ve görevin tekrarlanma/değişim sıklığı (aktivite skoru).
REBA Yönteminin Teknik Detayları
REBA analizi, vücudu iki ana gruba ayırarak ilerler:
-
Grup A (Gövde ve Alt Ekstremite): Boyun, Gövde ve Bacaklar.
-
Grup B (Üst Ekstremite): Üst Kol, Alt Kol ve El Bilekleri.
Her bir vücut bölgesinin duruş açısına göre puanı belirlenir. Bu puanlara, yük/kuvvet puanı ve kavrama puanı eklenerek Grup A Skoru ve Grup B Skoru elde edilir. Bu iki skor, ana tabloya işlenerek Sonuç Skoru (Final Score) bulunur.
REBA SkoruRisk SeviyesiEylem Seviyesi (Action Level)Alınacak Önlem
1İhmal Edilebilir0Önlem Gerekmez
2-3Düşük1İhtiyaç Olursa İyileştirme
4-7Orta2Daha Çok İnceleme, Yakın Zamanda Düzeltme Gerekli
8-10Yüksek3Çok Yakın Zamanda Düzeltme Gerekli
11-15Çok Yüksek4Hemen Düzeltme Gerekli
2. RULA (Rapid Upper Limb Assessment) Nedir?
RULA, McAtamney ve Corlett (1993) tarafından, özellikle ofis veya hafif endüstri gibi üst ekstremitelerin (boyun, omuzlar, kollar, el bilekleri) yoğun kullanıldığı çalışma duruşlarının değerlendirilmesi için geliştirilmiştir.
Temel Amaç ve Kapsam
-
Amaç: Özellikle tekrarlayan ve statik zorlanmaların üst ekstremitede yarattığı kas-iskelet sistemi risklerini hızla belirlemek.
-
Kapsam: Vücudun üst kısımlarına (üst kol, alt kol, el bileği, boyun ve gövde) odaklanır. Bacak duruşunu da değerlendirmeye dahil etse de, ana odak noktası üst uzuvlardır.
-
Değerlendirilen Faktörler: Üst ve alt ekstremite pozisyonlarının açıları, kas kullanımı (statik veya tekrarlı hareket), ve kuvvet/yük.
RULA Yönteminin Teknik Detayları
RULA analizi de tıpkı REBA gibi vücudu iki ana gruba ayırır:
-
Grup A (Üst Ekstremite): Üst Kol, Alt Kol ve El Bileği.
-
Grup B (Gövde ve Boyun): Boyun, Gövde ve Bacaklar.
Her bir bölgenin duruş puanlarına ek olarak, kas kullanım puanı ve yük/kuvvet puanı eklenir. Grup A puanı ve Grup B puanı, RULA tabloları kullanılarak Nihai RULA Skoru (Final Score) elde edilir.
RULA SkoruRisk SeviyesiEylem Seviyesi (Action Level)Alınacak Önlem
1-2Kabul Edilebilir1Önlem Gerekmez
3-4Düşük Risk2İyileştirme Gereklidir
5-6Orta Risk3Çok Yakın Zamanda İyileştirme Gerekli
7Yüksek Risk4Hemen İyileştirme Gerekli
3. REBA ve RULA Arasındaki Temel Farklar
Özellik
REBA
(Rapid Entire Body Assessment)
RULA
(Rapid Upper Limb Assessment)
1993
2000
Geliştirilme Yılı
Odak Noktası
Tüm Vücut duruşu
(Boyun, Gövde, Bacaklar dahil)
Üst Ekstremite ve boyun odaklı duruş
Kapsadığı Bölgeler
Boyun, Gövde, Bacaklar, Üst Kol, Alt Kol, El Bileği
Boyun, Gövde, Bacaklar, Üst Kol, Alt Kol, El Bileği (Odak Üst Ekstremite)
Uygulama Alanı
Kaldırma, tutma, taşıma, ağır yük ve tüm vücut eforu gerektiren görevler.
Tekrarlı, statik ve üst ekstremitenin zorlandığı (örneğin ofis işleri, montaj) görevler.
Nihai Skor Aralığı
1'den 15'e kadar
1'den 7'ye kadar
4. Analiz Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?
Her iki yöntem de gözleme dayalı hızlı analiz araçlarıdır. Analizlerin güvenilir ve bilimsel olması için şu adımlara ve noktalara dikkat edilmelidir:
-
Doğru Duruşun Seçimi: Çalışmanın en zorlayıcı ve KİSH riskinin en yüksek olduğu anını temsil eden duruş (pose) seçilmelidir. Çalışma döngüsü içinde birden fazla zorlayıcı duruş varsa, hepsi ayrı ayrı analiz edilmelidir.
-
Gözlem Açısı: Duruş açılarını doğru ölçmek için çalışan, mümkünse yandan ve arkadan videoya alınmalı veya gözlemlenmelidir. Açısal değerlendirmeler, metodun kurallarına kesinlikle sadık kalınarak yapılmalıdır.
-
Tek Taraf Analizi: Hem REBA hem de RULA genellikle vücudun tek bir tarafı (sağ veya sol) için uygulanır. Eğer iki taraf arasında belirgin bir farklılık varsa, her iki taraf da ayrı ayrı analiz edilmelidir.
-
Kuvvet/Yük Değerlendirmesi: Çalışanın maruz kaldığı kuvvetin (kaldırılan yükün ağırlığı, itme/çekme eforu) doğru belirlenmesi, skorun hassasiyeti için kritiktir.
-
Kas Kullanımı/Aktivite Skoru: Statik duruşlar (bir vücut parçasının 1 dakikadan uzun süre aynı pozisyonda tutulması) veya sık tekrarlı hareketler bu puanı artırır ve nihai riski yükseltir. Bu durumların doğru tespit edilmesi gerekir.
-
Eğitim: Analizi yapan kişinin (Ergonomist/İş Güvenliği Uzmanı) yöntemler konusunda eğitimli ve deneyimli olması, gözlem hatalarını en aza indirecektir.
REBA ve RULA yöntemleri, iş yerlerindeki ergonomik riskleri hızlıca haritalamak, önceliklendirmek ve mühendislik/yönetsel çözümlerin etkinliğini ölçmek için ergonominin altın standartlarıdır. Bu yöntemlerin doğru uygulanması, daha sağlıklı ve verimli bir çalışma ortamı yaratılmasının ilk adımıdır.